Osady w Amazonii w okresie poprzedzającym przybycie Europejczyków nie powstawały tylko w sąsiedztwie rzek i jezior, jak dotychczas zakładano. Naukowcy odkryli 110 wsi, w większości w obrębie wyżyny Belterra w Brazylii, z dala od naturalnych zbiorników wodnych.
„Rezultaty naszych badań stoją w sprzeczności z tradycyjnym rozumieniem prekolumbijskiej Amazonii. Według powszechnie przyjętego poglądu wsie istniały tylko wzdłuż rzek. Tymczasem nasze badania wskazują, że ludzie zasiedlali również obszary od nich oddalone” – wyjaśnia Per Stenborg, archeolog z Uniwersytetu w Göteborgu i dyrektor szwedzkiej części szwedzko-brazylijskiego projektu badawczego.
Tymczasem okazało się, że wsie zakładano w oddaleniu od rzek od XIV wieku. Wtedy właśnie, zdaniem naukowców, zaczęło się to zmieniać. Ich zdaniem ekspansja w głąb lądu miała związek z rozwojem technologii zarządzania zasobami wodnymi i zmianami w rolnictwie. W konsekwencji w okresie od 1300 do 1500 roku nastąpić miał gwałtowny wzrost populacji w obrębie Amazonii.
Projekt badawczy dotyczący osadnictwa trwa od 10 lat. Nowych odkryć dokonano m.in. dzięki badaniom ratowniczym, prowadzonym w związku z wytyczaniem nowych dróg.
Tylko część z ponad stu osad udało się archeologom dokładniej przebadać. W ich sąsiedztwie odkryto zarówno naturalne, jak i sztucznie wykonane zagłębienia, w których przechowywano wodę. Zbiorniki te były obwarowane ubitą ziemią zmieszaną z odpadkami i skorupami ceramicznymi. To na podstawie analiz tych ostatnich, jak i węgli z palenisk, naukowcy oszacowali wiek badanych stanowisk archeologicznych.
Rozległość sieci osad zaskoczyła naukowców. Ich siatka jest zapewne częścią większej organizacji – sugerują. Może o tym świadczyć podobieństwo wyrobów ceramicznych – do tych spotykanych wzdłuż naturalnych cieków wodnych.