Natalia Jurzyk | Polowiec i Wspólnicy sp.j.
Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii, promowany unijną polityką energetyczną, wymusza znaczącą transformację polskiego sektora energetycznego. Wśród wielu narzędzi rozwoju potencjału OZE w Polsce w ostatnim czasie dużym zainteresowaniem cieszą się klastry energii, które m.in. w Niemczech odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu lokalnej samowystarczalności energetycznej. Jaki jest kierunek ich rozwoju?
KLASTER ENERGII – REGULACJE PRAWNE
Ustawą z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 925) z dniem 1 lipca 2016 r., do ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2015 r., poz. 478 z późn. zm.), dalej jako „ustawa OZE”, wprowadzono pierwsze regulacje prawne dotyczące klastrów energii. Zdefiniowano pojęcie „klastra energii”, który stanowi cywilnoprawne porozumienie dotyczące wytwarzania i równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energią z odnawialnych źródeł energii lub z innych źródeł lub paliw za pomocą sieci dystrybucyjnej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV.
Porozumienie może obejmować osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki naukowe, instytuty badawcze lub jednostki samorządu terytorialnego. Wprowadzono ograniczenie co do zakresu terytorialnego działalności klastra energii – nie może on przekroczyć granic jednego powiatu lub pięciu gmin w rozumieniu odpowiednio ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 814 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 446 z późn. zm.).
Obszar działania klastra energii ustalany jest na podstawie miejsc przyłączenia wytwórców i odbiorców energii będących jego członkami. Dodatkowo działalność klastra energii nie może obejmować połączeń z sąsiednimi krajami. Reprezentację klastra energii powierzono koordynatorowi, którym może być powołana w tym celu spółdzielnia, stowarzyszenie, fundacja lub wskazany w porozumieniu cywilnoprawnym dowolny członek klastra energii.
Na koordynatora klastra energii nałożono obowiązek uzyskania odpowiedniej koncesji, m.in. w zakresie wytwarzania, przesyłania, dystrybucji, obrotu energią, lub obowiązek wpisu do odpowiedniego rejestru: wytwórców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie małych instalacji, wytwórców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie biogazu rolniczego lub wytwórców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie biopłynów.
Regulacje prawne dotyczące funkcjonowania klastrów energii objęły również operatorów systemów dystrybucyjnych elektroenergetycznych, z którymi klastry energii zamierzają współpracować. Podmioty te zobowiązane są do zawarcia z koordynatorem klastra umowy o świadczenie usług dystrybucji w zakresie dostarczania paliw gazowych lub energii. Ustawa OZE przewiduje również odrębne koszyki aukcyjne dla energii elektrycznej wytwarzanej w instalacjach odnawialnego źródła energii, w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy OZE przez członków klastra energii (dla instalacji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 1 MW oraz większej niż 1 MW).
GDZIE JESTEŚMY?
Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. W zasadzie najbardziej prawidłowa odpowiedź brzmi: „W fazie tworzenia klastrów energii – czyli w fazie niezliczonej ilości pytań”. Zarówno na poziomie regulacyjnym – ze względu na lakoniczność regulacji prawnych odnoszących się do tworzenia i funkcjonowania klastrów energii, jak i na poziomie inwestycyjnym – co widać w licznych wątpliwościach podmiotów zainteresowanych praktycznym wykorzystaniem potencjału energetyki rozproszonej w postaci klastrów energii.
Na początku marca 2017 r. Ministerstwo Energii opublikowało ekspertyzę pt. „Koncepcja funkcjonowania klastrów energii w Polsce”, której celem było zainicjowanie debaty publicznej dotyczącej kierunku rozwoju klastrów energii. Najistotniejsze zagadnienia poddane analizie w ekspertyzie dotyczą m.in.: roli klastra energii i jego koordynatora w kontekście funkcjonowania na rynku energii, zasad przyłączania do sieci dystrybucyjnej podmiotów znajdujących się na obszarze działania klastra energii oraz kwestii taryfowania klastrów energii przez operatorów sieci dystrybucyjnych. Obecnie czekamy na publikację przez Ministerstwo Energii uwag do ekspertyzy zgłoszonych w trakcie jej konsultacji. Jednocześnie resort tworzy listę inicjatyw klastrowych i klastrów energii w Polsce, która w przyszłości może posłużyć zainteresowanym jako swoistego rodzaju platforma wymiany „know-how” w obszarze funkcjonowania tej formy energetyki rozproszonej. Miejmy nadzieję, że działania podejmowane przez Ministerstwo Energii ułatwią wypracowanie kierunku zmian legislacyjnych, których podjęcie jest niezbędne w celu zagwarantowania klastrom energii stabilnej pozycji uczestnika rynku energii w Polsce.
DOKĄD ZMIERZAMY?
To pytanie na razie pozostaje otwarte, gdyż jedyne, co jest pewne, to jaka jest idea klastrów i co możemy zyskać. Idea klastrów energii to z założenia pakiet funkcjonalnie powiązanych ze sobą korzyści. Inwestycje w rozwój energetyki rozproszonej umożliwiają wykorzystanie lokalnych zasobów w sposób pozwalający na osiągnięcie efektywności ekonomicznej. Klastry energii to również szansa na wdrożenie innowacyjnych rozwiązań i technologii. Równomierne rozmieszczenie źródeł energii w kraju pozwoli na zwiększenie lokalnego oraz krajowego bezpieczeństwa energetycznego. Zakłada się, że działalność w ramach klastra energii ma obniżyć koszty dystrybucji, co jest istotne dla odbiorców. Lokalne wytwarzanie energii w pobliżu odbiorcy pozwoli na ograniczenia jej strat w przesyle. W klastrach energii upatruje się mechanizmu stabilizacji udziału OZE w systemie energetycznym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście zobowiązań wynikających m.in. z pakietu klimatycznego 3×20 – Polska ma osiągnąć udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto do 2020 r. na poziomie 15%. Działalność klastrów energii jest również spójna z założeniami polityki energetycznej Polski w odniesieniu do 2030 oraz 2050 r., przewidującymi znaczący wzrost udziału OZE w miksie energetycznym, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju technologii rozproszonej, prosumenckiej i mikrogeneracji.
Wdrażanie koncepcji klastrów energii w Polsce jest na początkowym etapie. Działania podejmowane przez Ministerstwo Energii, w tym projekty pilotażowe, pozwolą na wypracowanie modeli funkcjonowania klastrów energii, a także kierunku koniecznych zmian legislacyjnych. Istotną kwestią wydaje się również zapewnienie klastrom energii stabilnego i długofalowego systemu wsparcia, aby inwestycje w taką formę energetyki rozproszonej były opłacalne.