Futurolodzy, futurolożki, niezliczone organizacje, specjalistyczne badania metodami foresight – praca wszystkich tych osób i instytucji oraz metodyczne podejście w wyznaczaniu strategicznych kierunków rozwoju wielu branż, w tym badań i technologii, mają tak naprawdę jeden cel – starają się przewidzieć przyszłość uzależnioną od setek, a nawet tysięcy zmiennych czynników. Jednym z nich jest m.in. powtarzalność pozwalająca prognozować kolejne wydarzenia, trendy, a nawet fizyczne, cyfrowe i biologiczne megatrendy. Te ostatnie dokładnie definiuje Klaus Schwab w swojej książce pt. „Czwarta Rewolucja Przemysłowa”.
Megatrendy pozwalają pokazać jak najszersze spektrum i rozpiętość m.in. czynników technologicznych, które napędzają czwartą rewolucję przemysłową, jednak mimo to nadal dają niepełny obraz przyszłości. Wszyscy chcielibyśmy wiedzieć, na co powinniśmy i możemy się przygotować, aby nie tylko strategicznie zabezpieczyć siebie i swoich bliskich, ale również nasze biznesy, z możliwością wyprzedzenia konkurencji włącznie. A co gdyby konkurencja się nie liczyła? Działanie w obszarze strategii błękitnych oceanów, gdzie – przynajmniej teoretycznie – konkurencja przestaje mieć znaczenie, wydaje się równie właściwą i wartą podjęcia wysiłku drogą, aniżeli bierne czekanie na to, co się wydarzy, i czy w ogóle…
Już Peter Drucker, jeden z najwybitniejszych myślicieli i teoretyków XX wieku, a także ekspert ds. zarządzania i badacz procesów organizacji, śmiało zachęcał do kreowania przyszłości wedle kredo, że „najlepszą metodą przewidywania przyszłości jest jej tworzenie”.
Do tego poglądu dodałbym „jej szybkie tworzenie”, ponieważ dzisiaj szybkość stanowi krwiobieg ery informacyjnej i siłę napędową biznesu, a także jest czynnikiem pozwalającym spędzać ludziom mniej czasu na wykonywaniu mało wartościowych zadań oraz, co najważniejsze, niewykorzystujących w pełni ich potencjału, a może nawet go zaprzepaszczających.
W 2015 roku Rada Światowej Agendy ds. Przyszłości Oprogramowania i Społeczeństwa, będąca organem Światowego Forum Ekonomicznego, przeprowadziła sondaż wśród 800 menedżerów. Jego celem była próba określenia, kiedy potencjalnie nowe technologie i zmiany technologiczne wnikną do naszego życia czy tzw. domeny publicznej w takim stopniu, by zdecydować o zmianie zasad gry. Aby jak najpełniej rozumieć konsekwencje tych zmian dla jednostek, organizacji, rządów i społeczeństwa, zdefiniowano nie tylko momenty krytyczne czy punkty zwrotne zmaterializowania się tych zmian, ale i pokuszono się o ich kwantyfikację, w kontekście tego co może nastąpić mniej więcej do 2025 roku. Jak określają autorzy, staną się one dobitnym odzwierciedleniem przemian uruchomionych przez czwartą rewolucję przemysłową.
ZMIANA | MOMENT KRYTYCZNY | % respondentów przewidujących nadejście momentu krytycznego do 2025 roku |
|---|---|---|
Technologie wszczepialne | pierwszy wszczepialny telefon mobilny będzie dostępny komercyjne | 82 |
Nasza cyfrowa obecność w Internecie | 80% ludzi z cyfrową obecnością | 84 |
Wzrok jako nowy interfejs | 10% inteligentnych okularów połączonych z Internetem | 86 |
Internet w ubraniach (wearable) | 10% ludzi nosi ubrania połączone z Internetem | 91 |
Wszechobecna komputeryzacja | 90% populacji z regularnym dostępem do Internetu | 79 |
Superkomputer w Twojej kieszeni | 90% używa smartfonów | 81 |
Przechowywanie danych dla każdego | 90% ludzi dysponujących nieograniczonymi i bezpłatnymi (utrzymywanymi z reklam) możliwościami przechowywania danych | 91 |
Internet rzeczy i dla rzeczy | 1 bilion czujników podłączonych do Internetu | 89 |
Inteligentny dom | >50% ruchu internetowego dostarczonego do domu przeznaczone jest do obsługi aplikacji i urządzeń (nie dla rozrywki czy komunikacji) | 70 |
Inteligentne miasta | pierwsze miasto mające ponad 50 000 mieszkańców bez sygnalizacji świetlnych na ulicach | 64 |
Big data a decyzje | pierwszy rząd rezygnujący ze spisu powszechnego na rzecz wielkich zbiorów danych (big data) | 83 |
Autonomiczne samochody | 10% pojazdów na drogach w USA stanowią samochody bez kierowcy | 79 |
Sztuczna inteligencja (AI) i podejmowanie decyzji | pierwsza maszyna ze sztuczną inteligencją (AI) w zarządzie firmy | 43 |
AI i „białe kołnierzyki” | 30% audytów korporacyjnych wykonywanych przez AI | 75 |
Robotyzacja i usługi | pierwszy robot farmaceuta w USA | 86 |
Bitcoin i blockchain | 10% światowego PKB przechowywane w technologii blockchain | 58 |
Gospodarka współdzielenia | w skali globalnej więcej podróży samochodem współużytkowanym przez wiele osób niż autem prywatnym | 67 |
Państwa i blockchain | podatki pobrane po raz pierwszy przez państwo za pośrednictwem blockchain | 73 |
Druk 3D i wytwórczość | wyprodukowanie pierwszego samochodu dzięki 3D | 84 |
Druk 3D i ludzkie zdrowie | pierwszy przeszczep wątroby wydrukowanej w 3D | 76 |
Druk 3D i produkty konsumenckie | 5% produktów konsumenckich wydrukowanych w 3D | 81 |
Większość tych zmian już się rozpoczęła i czy chcemy, czy nie, wpłyną one na nasze codzienne życie, organizacje i biznesy w niemal wszystkich branżach, a co za tym idzie – pojawią się nowe zagrożenia. Te z nich, które są tuż za rogiem, doskonale przybliża m.in. czternasta edycja raportu Global Risks Report, przygotowanego przez World Economic Forum przy wsparciu Marsh & McLennan Companies oraz pozostałych partnerów.
Będąc wcześniej ostrzeżonym, jesteś zawczasu przygotowanym. (…) Do najlepszych sposobów na zrozumienie tego, co trzeba zrobić przed wystąpieniem kryzysu, należy zrozumienie tego, co trzeba zrobić po jego wystąpieniu. Będąc wcześniej ostrzeżonym, jesteś zawczasu przygotowanym.
Raport pokazuje zmieniający się krajobraz ryzyka na poziomie makro i uwypukla najważniejsze zagrożenia, które mogą zaburzać porządek na świecie w 2019 roku i w kolejnych latach. Koniecznym jest zatem głębsze zapoznanie się z materiałami dostępnymi na ten temat na stronie www.marsh.com/pl. Dane wskazują, jak zmienia się percepcja globalnych i lokalnych zagrożeń na przestrzeni lat i w różnych strefach geograficznych, oraz wyjaśniają, które z tych zagrożeń powinny być priorytetem liderów biznesu i jaką strategię zarządzania ryzykiem przyjąć, by skutecznie zabezpieczyć prowadzoną działalność.
W raporcie wśród wielu aspektów na pierwszy plan wysuwa się zaniepokojenie kwestiami geopolitycznymi. Siedem na dziesięć zagrożeń, które mogą przybrać na sile w 2019 r., jest związanych ze środowiskiem politycznym. Ponad 90% respondentów spodziewa się pogorszenia stosunków pomiędzy głównymi potęgami na świecie.
Podobna liczba badanych przewiduje nasilenie niekorzystnych tendencji w zakresie obowiązujących zasad i umów regulujących wielostronne transakcje handlowe. Taka niepewność może utrudnić firmom nie tylko powielanie i wprowadzanie nowych modeli biznesowych, ale m.in. zmian technologicznych, o których mowa w artykule. Wiąże się to oczywiście ze zdolnością do podejmowania kluczowych decyzji biznesowych i inwestycyjnych.
Obecnie żyjemy w czasach, w których możliwości wynikające z powstających technologii wymagają odwagi i elastyczności. Przykładowo wzrost liczby cyberataków na poziomie państwowym powoduje nasilenie punktów awaryjnych w działalności firmy, infrastrukturze, łańcuchach dostaw i interakcjach z klientami.
Idąc krok dalej – co z naszymi planami zarządzania ciągłością działania, których w większości organizacji po prostu nadal nie ma lub nie przywiązuje się do nich większej wagi? Co z efektywnymi planami reagowania kryzysowego?
To wszystko wymaga nie tylko lepszych środków zapobiegawczych, ale także odważniejszych działań i skupienia, aby wyprzedzić m.in. prawdopodobne zmiany regulacyjne, zmiany na rynku i – co najważniejsze – negatywne reakcje klientów.
Pamiętajmy, że zdecydowana większość zagrożeń jest do przewidzenia. Ich cechy to materiał na oddzielny temat. Jak się okazuje, przysłowie „mądry Polak po szkodzie” jest trafne nie tylko w kraju nad Wisłą, ale dotyczy praktycznie całego znanego nam dziś świata. Dlaczego? Psychologowie zgromadzili na przestrzeni lat szereg dowodów na to, że ludzie, oceniając zdarzenia z perspektywy czasu, twierdzą, że były one znacznie łatwiejsze do przewidzenia, niż sugerowały to fakty, a tzw. efekt myślenia wstecznego jest typowy zarówno dla zachowań kadr menedżerskich, jak i badaczy czy naukowców.
To samo dotyczy szans, których musimy upatrywać w przewidywanych i praktycznie już namacalnych zmianach, aby wykorzystać je i dostosować do swojego użytku i do swoich potrzeb. To prawda – przyszłość może i jest nieprzewidywalna, pełna zagrożeń, ale gdy spojrzeć na nią z perspektywy szans i możliwości rozwoju, jest z pewnością ekscytująca.
(…) Przyjmijmy zatem wspólnie odpowiedzialność za taką przyszłość, w której innowacje i technologia skupią się na ludzkości i potrzebie służenia interesom publicznym. Dbajmy o takie ich stosowanie, by przeprowadziły nas w stronę bardziej zrównoważonego rozwoju.
~Klaus Schwab, założyciel i prezes Światowego Forum Ekonomicznego
Autorem artykułu jest Przemysław Gostomski